Xu thế chống drone mới ở Đông Nam Á: Tự chế, dễ kiếm
Trong khu vực, quân đội các nước Philippines, Myanmar, Thái Lan, Campuchia và nổi bật nhất là Việt Nam đang đồng loạt giới thiệu một giải pháp để đối phó mối đe dọa drone giá rẻ. Đó là ghép nhiều súng dư thừa thành giá súng chống drone chuyên dụng.
Sáu nòng AK, một ống nhòm
Hình ảnh gây chú ý nhất về xu thế này xuất hiện hồi giữa năm 2026, khi một đơn vị phòng không của Quân đội Nhân dân Việt Nam giới thiệu về một sáng kiến tự chế. Đó là 6 súng trường AK gắn trên khung xoay. Người điều khiển ngắm bắn bằng ống nhòm, bóp một cò chung để 6 súng nhả đạn đồng loạt.
Hình ảnh này nhanh chóng lan truyền rộng rãi trên các nền tảng báo chí quốc tế và mạng xã hội. Sau đó ít lâu, truyền thông Việt Nam lại hé lộ một giá súng tương tự được lực lượng dân quân tự vệ sử dụng. Hỏa lực còn tăng cường thêm nhờ kẹp tới 8 súng, có thể bắn 4 hoặc cả 8 súng chỉ bằng một lần bóp cò.
Nhiều quan điểm trên báo chí quốc tế và mạng xã hội đánh giá đây là giải pháp rẻ, đơn giản. Giá súng nhiều nòng đã và đang xuất hiện ở các cuộc xung đột trên thế giới, do đó việc Việt Nam học theo cũng thể hiện tính cập nhật với thực tế chiến tranh.
Tuy nhiên, cũng có quan điểm bày tỏ hoài nghi về tính hiệu quả của giải pháp này. Việc bắt bám mục tiêu nhỏ như drone chỉ bằng mắt thường có thể không hiệu quả. Cố định nhiều súng lên khung thép cũng làm ảnh hưởng đáng kể khả năng cấp đạn cho súng, dẫn tới giá súng sớm vô dụng sau khi nhả hết đạn.
Cả khu vực Đông Nam Á đang làm theo?
Nhìn rộng ra khu vực, có thể thấy không ít thiết kế với mục đích tương tự. Tại Thái Lan, quân đội nước này đã triển khai các giá gắn 3 súng trường M16. Một ảnh chụp còn cho thấy phương án đã được dùng trong diễn tập chống drone trái phép xâm nhập sân bay.
Láng giềng với Thái Lan là Campuchia cũng có ý tưởng giống với Việt Nam. Mới đây, một hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội cho thấy một giá gắn 6 súng AK. Địa điểm chụp ảnh dường như là một xưởng dã chiến, có thể ở gần khu vực Campuchia đang có tranh chấp biên giới với Thái Lan. Đáng chú ý, cuộc xung đột Thái Lan – Campuchia đã chứng kiến lần đầu tiên chiến tranh drone quy mô lớn xảy ra trên đất Đông Nam Á.
Philippines và Myanmar cũng có những giá súng tự chế, ít nòng súng hơn nhưng đổi lại là gắn súng máy nạp đạn từ dây đạn, cho thời gian bắn liên tục lâu hơn.
Phòng không “tại chỗ”
Tại sao các quân đội chấp nhận một giải pháp có vẻ thô sơ đến vậy? Câu trả lời nằm ở bài toán chi phí. Một quả tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) có giá từ 40.000 đến 200.000 USD. Một hệ thống phòng không tầm trung còn đắt hơn nhiều lần.
Trong khi đó, một chiếc drone thường được các bên dùng để tấn công cảm tử chỉ có giá vài nghìn USD. Dùng tên lửa phòng không bắn những drone này là sự tiêu hao mà không ngân sách quốc phòng Đông Nam Á nào chịu được lâu dài. Trong khi đó, các loại trang bị chống drone chuyên dụng chưa thể được phổ biến rộng.
Trong bối cảnh ấy, súng và đạn cỡ nhỏ là thứ mà mọi quân đội khu vực đều có sẵn. Vật liệu để làm ra giá súng có thể kiếm được từ rất nhiều nguồn. Thời gian triển khai cũng rất nhanh và có thể làm ngay tại nơi cần bảo vệ.
Đây là phương án phù hợp cho các đơn vị địa phương, dân quân nơi vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo. Nó cung cấp một phương án tại chỗ, tận dụng vũ khí và nguyên vật liệu sẵn có. Việc huấn luyện sử dụng cũng đơn giản hơn rất nhiều so với các khí tài công nghệ cao.
Có quan điểm cho rằng, đây chỉ là biện pháp "chắp vá", chỉ khi ngân sách eo hẹp hoặc chiến tranh tổng lực mới phải dùng tới. Tuy nhiên, ngay cả các quân đội tiềm lực mạnh như Ấn Độ, Trung Quốc cũng đã đưa vào sử dụng nhiều kiểu giá súng tự chế.
Ý tưởng xuyên suốt đều là tận dụng súng dư thừa để có thêm một giải pháp chống drone, bên cạnh những khí tài hiện đại hơn.
Hệ thống kiểu này có những nhược điểm rõ ràng. Tầm bắn hiệu quả chỉ vài trăm mét. Xác suất trúng mục tiêu nhỏ bay nhanh thấp và hoàn toàn vô dụng với drone bay cao hay drone theo bầy đàn.
Nhưng không ai coi đây là giải pháp duy nhất. Vũ khí này không đứng đơn lẻ mà đóng vai trò là một trong nhiều lớp phòng thủ của một trận địa phòng không.
Ví dụ như ở Việt Nam hay Thái Lan, phương án giá súng là lớp phòng thủ cuối cùng nếu drone vượt qua được hết các loại tên lửa, pháo phòng không khác. Bài bản hơn, tổ vận hành giá súng cũng không hoạt động một mình, mà luôn có tổ gây nhiễu đi kèm.
Khi có điều kiện hơn, những giá súng kiểu này cũng rất dễ dàng được cải tiến, tương thích với các cảm biến, hoặc được phối thuộc vào một hệ thống chuyên dụng. Đó là thực tế đang diễn ra ở cuộc xung đột Nga – Ukraine.
Tại đây, phía Nga được ghi nhận trang bị kính ngắm ảnh nhiệt cho giá súng hoặc thậm chí cả máy tính điều khiển hỏa lực để tăng xác suất bắn trúng. Phía Ukraine còn tiến thêm một bước khi vận dụng mạng lưới cảm biến tinh vi gồm radar, tác chiến điện tử, thậm chí cảm biến âm thanh chế từ điện thoại để nghe tiếng động cơ drone.
Các đơn vị phòng vệ lãnh thổ Ukraine được cho là có tỉ lệ thành công tới hơn 40% đối với drone tấn công của Nga. Điều này cho thấy vũ khí thô sơ vẫn có hiệu quả nếu biết cách sử dụng và đặt đúng chỗ trong hệ thống nhiều tầng. Thêm một lớp phòng thủ nữa, dù thô sơ, vẫn tốt hơn là không có gì trong tay.
"Người trước, súng sau"
Các nước Đông Nam Á đang ở bước đầu của việc xây dựng những hệ thống chống hiểm họa drone phù hợp với điều kiện của mình. Bên cạnh dồn nguồn lực mua sắm hoặc tự chế tạo khí tài chuyên dụng , những phương án giá rẻ, tận dụng những gì sẵn có cũng được chú trọng không kém.
Quan trọng hơn cả, đây còn là một phần trong nỗ lực quy mô lớn để huấn luyện phản ứng thực tế khi đối mặt với drone. Đó là đào tạo về cách tổ chức, vận hành và phối hợp.
Xu thế mà các nước Đông Nam Á đang hướng đến là đáp ứng nhu cầu cấp bách trước, song song với đào tạo con người để thích nghi với điều kiện chiến tranh mới. Công nghệ drone đang tiến rất nhanh, nhưng giải pháp sẽ không phải là đợi công nghệ chống drone bắt kịp, mà phải là chuẩn bị cho con người để nhanh chóng thích ứng ngay khi đủ điều kiện vật chất.
