4 tháng đầu năm: Nhập siêu 7,11 tỉ USD không nên được nhìn là tiêu cực, cải cách đi vào thực tiễn

Nhập siêu 7,11 tỉ USD có đáng ngại?

Theo phân tích của SSI Research, tổng kim ngạch thương mại tăng 24,2% so với cùng kỳ, trong đó xuất khẩu tăng 19,7% và nhập khẩu tăng 28,7%, dẫn đến thâm hụt thương mại 7,1 tỉ USD.

“

Diễn biến này không nên được nhìn nhận theo hướng tiêu cực. Gần 94% mức tăng nhập khẩu đến từ hàng hóa tư liệu sản xuất và nguyên vật liệu trung gian, phù hợp với bối cảnh đầu tư mạnh và mở rộng năng lực sản xuất, thay vì phản ánh sự suy yếu về năng lực cạnh tranh

SSI Research

Xuất khẩu vẫn chủ yếu do khu vực FDI dẫn dắt (chiếm khoảng 80%), cho thấy Việt Nam tiếp tục phụ thuộc lớn vào khu vực sản xuất có vốn đầu tư nước ngoài. Thâm hụt thương mại hiện tại qua số liệu nhập siêu phản ánh chu kỳ đầu tư, không phải sự suy giảm sức mạnh xuất khẩu.

Trong khi đó, lĩnh vực tiêu dùng cho thấy sự ổn định nhưng chưa tăng tốc. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 4 tháng đầu năm 2026 tăng 11,1% so với cùng kỳ (tương đương khoảng 6,3% tăng trưởng thực), riêng tháng 4 đạt 12,1%. Nhu cầu tiêu dùng hộ gia đình đang phục hồi nhưng chưa bứt phá, do bị kìm hãm bởi chi phí sinh hoạt cao hơn và mức cải thiện thu nhập thực còn hạn chế.

Lạm phát gia tăng áp lực

Thế nhưng, mức độ lạm phát đang gia tăng áp lực. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 4 tháng đầu năm tăng 3,99% so với cùng kỳ nhưng tăng mạnh lên 5,46% so với cùng kỳ trong tháng 4 (+0,84% so với tháng 3). Áp lực lạm phát chi phí đẩy mạnh lên cùng với giá năng lượng duy trì ở mức cao. Nhóm nhà ở và xây dựng tăng 2,59% theo tháng, phản ánh giá gas tăng mạnh (+35,3%); chi phí vật liệu xây dựng tăng và điều chỉnh giá dịch vụ tiện ích, cho thấy tác động lan tỏa từ hoạt động đầu tư hạ tầng.

Bên cạnh việc nhập siêu, áp lực giá cũng đang lan rộng, với 10/11 nhóm CPI ghi nhận mức tăng. Trong khi giá xăng giảm, giá dầu diesel và chi phí vận tải lại tăng, củng cố đà tăng chi phí cơ bản.

Theo SSI Research, dù mức lạm phát lõi vẫn được kiểm soát (bình quân 3,89%), nhưng mức tăng 4,66% trong tháng 4 cho thấy sự truyền dẫn áp lực giá đang diễn ra dần dần.

Qua 4 tháng đầu năm cho thấy, sự tăng trưởng duy trì vững và lan tỏa hơn, tuy nhiên áp lực chi phí và năng lực thực thi nổi lên như những ràng buộc then chốt, định hình môi trường chính sách thiên về kỷ luật triển khai hơn là mở rộng kích thích.

Cải cách đi vào thực tiễn

Năm 2026 được định vị là năm chuyển tiếp để tháo gỡ các nút thắt cấu trúc và thực thi, tạo tiền đề cho giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ hơn trong giai đoạn 2027–2030. Bên cạnh việc nhấn mạnh đến cải cách thể chế, phân cấp phân quyền, huy động và phân bổ vốn cũng là một trụ cột chính

Trong những tháng đầu nhiệm kỳ, Chính phủ mới đã nhanh chóng ổn định bộ máy và chuyển sang triển khai. Các nghị quyết của Đảng và Quốc hội được cụ thể hóa thành các kế hoạch hành động thông qua những phiên làm việc chuyên sâu do Thủ tướng chủ trì với hầu hết các bộ, ngành, tập trung gỡ bỏ các nút thắt hành chính và pháp lý kéo dài.

Cách tiếp cận “thực thi trước” đã được phản ánh trong các kết quả vĩ mô cụ thể: lạm phát được kiểm soát, thu ngân sách và thương mại tăng mạnh, dòng vốn FDI cải thiện, niềm tin doanh nghiệp phục hồi, đồng thời giải ngân đầu tư công và xây dựng đường cao tốc được đẩy nhanh. Phong cách điều hành nhấn mạnh trách nhiệm rõ ràng, thời hạn cố định và kết quả đo lường được, thay vì nhấn mạnh thông điệp chính sách.

Việc giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo Kết luận 18-KL/TW và triển khai thông qua gói 8 nghị quyết ban hành tháng 5/2026, bao phủ 14 bộ, ngành. Các biện pháp này bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 349 thủ tục, phân cấp 134 thủ tục và loại bỏ khoảng 890 điều kiện kinh doanh, hướng tới mục tiêu giảm khoảng 50% thời gian và chi phí tuân thủ.

Giai đoạn tiếp theo là dự thảo nghị quyết do Bộ Tài chính chủ trì, triển khai Kết luận 18-KL/TW, yêu cầu cắt giảm tối thiểu 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư 2025.

Trong tổng số 198 ngành nghề có điều kiện, đề xuất bãi bỏ 60 ngành và điều chỉnh phạm vi 14 ngành khác, hợp nhất các điều kiện chồng chéo và chuyển mạnh từ cấp phép trước sang giám sát sau. Khung thời gian triển khai từ tháng 7/2026 đến tháng 2/2027, đồng bộ với hiệu lực của Luật Đầu tư mới, đưa cải cách trở thành động lực tăng trưởng trung hạn thay vì một đợt “dọn dẹp” ngắn hạn.

Nghị quyết 29 khai thông dự án tồn đọng. Nghị quyết đưa ra các cơ chế pháp lý đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật đất đai trước tháng 8/2024 và tháo gỡ các dự án đầu tư bị đình trệ. Các rà soát trên toàn quốc xác định khoảng 4.489 dự án đình trệ, với tổng diện tích khoảng 198.000 ha và tổng vốn đăng ký khoảng 127 tỉ USD.