'Elon Musk là nhân vật công nghệ quan trọng nhất với Ukraine'

Theo cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, sau khi Elon Musk và SpaceX ngăn các lực lượng Nga sử dụng trái phép Starlink trên lãnh thổ Ukraine, động thái này đã giúp bảo vệ hệ thống phòng không, lực lượng không quân và cứu sống hàng nghìn dân thường.

Trong cuộc phỏng vấn với CBS News, Mykhailo Fedorov tiết lộ Ukraine vẫn thường xuyên duy trì liên lạc với Elon Musk, cho thấy mối quan hệ giữa chính phủ Ukraine và giám đốc điều hành SpaceX tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các vấn đề liên quan đến Starlink.

Khi được hỏi về thông tin Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky muốn được phép sử dụng Starlink để hỗ trợ tấn công các bệ phóng tên lửa đạn đạo của Nga, Mykhailo Fedorov không tiết lộ chi tiết về các cuộc thảo luận hay kế hoạch quân sự. Tuy nhiên, ông thừa nhận khả năng này “có thể là yếu tố thay đổi cuộc chơi” với Ukraine, bởi nước này không có đủ tên lửa đánh chặn đạn đạo cho các hệ thống phòng không Patriot và cần tìm cách vô hiệu hóa các bệ phóng tên lửa đạn đạo của Nga.

Phát biểu của Mykhailo Fedorov cho thấy Starlink không còn đơn thuần là dịch vụ Internet vệ tinh trong cuộc chiến của Ukraine, mà đã trở thành một phần hạ tầng công nghệ có ý nghĩa chiến lược, liên quan trực tiếp đến khả năng liên lạc, vận hành drone và phối hợp các hệ thống quân sự. Ukraine hiện cũng coi việc tăng cường năng lực phòng không và khả năng chống tên lửa đạn đạo là những ưu tiên hàng đầu.

Starlink từ dịch vụ Internet vệ tinh thành hạ tầng chiến trường

Để hiểu vì sao Mykhailo Fedorov đánh giá Elon Musk có tầm quan trọng đặc biệt với Ukraine, cần nhìn vào cách Starlink đã thay đổi vai trò của kết nối vệ tinh trong cuộc chiến.

Khi Nga mở chiến dịch quân sự quy mô lớn vào tháng 2/2022, một trong những mục tiêu quan trọng là phá hủy hạ tầng năng lượng, viễn thông và Internet của Ukraine. Trong bối cảnh đó, mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp của SpaceX trở thành một lớp kết nối dự phòng mà Nga rất khó đánh sập bằng cách phá hủy các trạm mặt đất hoặc cáp viễn thông.

Starlink hoạt động dựa trên một mạng lưới vệ tinh ở quỹ đạo thấp Trái đất, kết nối với các thiết bị đầu cuối đặt trên mặt đất. Người sử dụng chỉ cần một bộ thiết bị gồm ăng-ten Starlink, bộ định tuyến và phụ kiện nguồn điện để kết nối Internet thông qua vệ tinh. Starlink sử dụng số lượng vệ tinh rất lớn ở quỹ đạo thấp, nhờ đó giảm đáng kể độ trễ và có thể cung cấp kết nối đủ nhanh cho nhiều ứng dụng thời gian thực.

Với Ukraine, giá trị của Starlink không nằm đơn thuần ở việc giúp người dân truy cập Internet tại những nơi mạng viễn thông bị gián đoạn. Công nghệ này nhanh chóng trở thành một phần của hệ thống liên lạc quân sự, cho phép các đơn vị duy trì kết nối giữa tiền tuyến và sở chỉ huy, truyền dữ liệu, hình ảnh từ drone (máy bay không người lái) và phối hợp hoạt động trên chiến trường.

USAID (Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ) đã cung cấp 5.175 thiết bị đầu cuối Starlink cho Ukraine. Trong đó, 1.508 thiết bị được USAID mua từ SpaceX và 3.667 thiết bị do SpaceX quyên tặng.

Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong tổng số thiết bị Starlink được đưa vào Ukraine từ nhiều nguồn khác nhau. Đến tháng 1/2026, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết nước này đã được các đối tác quốc tế cung cấp khoảng 50.000 thiết bị đầu cuối Starlink.

Con số này cho thấy Starlink đã trở thành một hạ tầng liên lạc quy mô lớn tại Ukraine, thay vì chỉ là giải pháp Internet khẩn cấp như giai đoạn đầu cuộc chiến. Các thiết bị được sử dụng cho cả mục đích dân sự và quốc phòng, trong đó có duy trì liên lạc tại những khu vực hạ tầng viễn thông bị phá hủy, hỗ trợ chính quyền và các dịch vụ thiết yếu, đồng thời phục vụ liên lạc và hoạt động của quân đội.

Thiết bị Starlink nhỏ nhưng có giá trị rất lớn

Về mặt kỹ thuật, thiết bị đầu cuối Starlink có thể được xem như “cánh cửa” kết nối giữa lực lượng Ukraine trên mặt đất với mạng vệ tinh của SpaceX. Thiết bị này tạo ra đường truyền dữ liệu mà các đơn vị quân sự có thể sử dụng để liên lạc và truyền thông tin.

Trong chiến tranh hiện đại, đường truyền này đặc biệt quan trọng với drone. Ngoài động cơ, camera, hệ thống định vị và vũ khí, drone cần cả phương thức truyền dữ liệu và nhận lệnh. Khi có kết nối ổn định, người điều khiển có thể nhận hình ảnh từ camera, xác định mục tiêu và thay đổi nhiệm vụ trong quá trình drone hoạt động.

Đó là lí do Starlink được xem là công nghệ lưỡng dụng: Ban đầu được thiết kế cho thị trường dân sự nhưng có thể được sử dụng cho mục đích quân sự. Chính đặc điểm này sau đó trở thành con dao hai lưỡi với Ukraine. Nếu Ukraine sử dụng Starlink để tăng khả năng kết nối cho drone, Nga cũng tìm cách khai thác chính công nghệ này.

Nga biến Starlink thành công cụ cho drone

Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, Ukraine bắt đầu ghi nhận ngày càng nhiều drone Nga được trang bị kết nối Starlink. Theo các nguồn tin, việc tích hợp Starlink giúp một số drone Nga nhận lệnh điều khiển từ khoảng cách xa, truyền dữ liệu theo thời gian thực và tấn công những mục tiêu di động ở sâu phía sau tuyến đầu.

Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng bởi những phương thức tác chiến điện tử thông thường có thể khó đối phó với loại kết nối này. Một drone sử dụng kênh liên lạc vô tuyến truyền thống có thể bị gây nhiễu nếu Ukraine xác định được tần số và vị trí phát tín hiệu. Trong khi đó, kết nối vệ tinh tạo ra một phương thức liên lạc khác, khiến bài toán chống drone trở nên phức tạp hơn.

Mykhailo Fedorov đã liên hệ với SpaceX sau khi Ukraine phát hiện drone Nga được trang bị Starlink. Elon Musk sau đó cho biết SpaceX đã triển khai các biện pháp nhằm ngăn việc Nga sử dụng Starlink trái phép.

Đây chính là sự kiện mà Mykhailo Fedorov đề cập trong cuộc phỏng vấn với CBS News.

Ukraine lập “danh sách trắng” cho thiết bị Starlink

Sau khi phát hiện Nga sử dụng Starlink trên drone, Ukraine không chỉ dựa vào SpaceX mà còn xây dựng một cơ chế kiểm soát riêng.

Tháng 2/2026, chính phủ Ukraine triển khai cơ chế “danh sách trắng” với các thiết bị đầu cuối Starlink. Theo quy định này, chỉ những thiết bị đã được xác minh và đăng ký mới được phép hoạt động trên lãnh thổ Ukraine. Những thiết bị Starlink không nằm trong danh sách có thể bị ngắt kết nối. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết cơ chế này được triển khai phối hợp với SpaceX nhằm ngăn Nga khai thác Starlink.

Bộ Quốc phòng Ukraine yêu cầu các đơn vị quân đội đăng ký số hiệu thiết bị thông qua hệ thống DELTA để bảo đảm những thiết bị phục vụ quốc phòng tiếp tục hoạt động. Người dùng cần cung cấp các thông tin định danh như KIT number hoặc UTID/Starlink ID của thiết bị.

SpaceX xác nhận rằng từ ngày 4/2, các thiết bị Starlink tại Ukraine phải được chính phủ Ukraine đưa vào danh sách cho phép mới có thể tiếp tục sử dụng dịch vụ.

Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết đã chặn kết nối Starlink của những thiết bị được lực lượng Nga sử dụng trái phép tại các khu vực do Nga kiểm soát. Những thiết bị Starlink được đưa vào danh sách trắng tiếp tục hoạt động bình thường.

Từ Starlink đến cuộc đua vệ tinh với Nga

Một diễn biến mới trong năm 2026 cho thấy Ukraine không chỉ muốn bảo vệ lợi thế về Starlink mà còn phải chuẩn bị cho khả năng Nga xây dựng một mạng vệ tinh riêng.

Nga đang phát triển Rassvet, hệ thống Internet vệ tinh được thiết kế theo hướng tương tự Starlink. Theo hãng tin Reuters, đến tháng 8/2026, Nga đã có 16 vệ tinh Rassvet trên quỹ đạo, đồng thời đặt mục tiêu nâng con số lên 292 vào năm 2027 và 924 trong năm 2035.

Tình báo quân sự Ukraine cho rằng hệ thống Rassvet hiện vẫn hoạt động hạn chế nhưng có thể trở thành đối thủ đáng kể của Starlink nếu Nga hoàn thiện chòm vệ tinh.

Nếu Rassvet đạt được quy mô lớn, lợi thế của Ukraine về kết nối vệ tinh có thể bị thu hẹp. Nga khi đó có thể sở hữu một hạ tầng liên lạc độc lập, phục vụ điều khiển drone, truyền dữ liệu và phối hợp các lực lượng mà không cần dựa vào Starlink của SpaceX.

Điều này cũng cho thấy cuộc chiến ở Ukraine đang mở rộng sang lĩnh vực mới: Không gian trở thành một phần của chiến trường. Cuộc cạnh tranh không còn chỉ diễn ra giữa tên lửa, pháo binh, xe tăng hay drone mà còn giữa các mạng vệ tinh, thiết bị đầu cuối, phần mềm điều khiển và hệ thống định vị.

Vì sao Ukraine muốn Starlink hỗ trợ tấn công bệ phóng tên lửa?

Trong bối cảnh đó, yêu cầu của Tổng thống Volodymyr Zelensky về việc cho phép Ukraine sử dụng Starlink để hỗ trợ tấn công các bệ phóng tên lửa đạn đạo Nga có ý nghĩa đặc biệt.

Ukraine đang đối mặt với tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot trong khi Nga tăng cường sử dụng tên lửa đạn đạo. Tờ FT đưa tin trong tháng 8/2026, tình trạng thiếu đạn đánh chặn Patriot đã làm suy giảm nghiêm trọng năng lực phòng không Ukraine trước các đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga.

Về lý thuyết, nếu sử dụng Starlink để duy trì kết nối cho các phương tiện không người lái hoạt động ở khoảng cách xa, Ukraine có thể tăng khả năng phát hiện, theo dõi và tấn công các bệ phóng Nga trước khi tên lửa được phóng.

Thay vì phải dùng một tên lửa Patriot rất đắt tiền để đánh chặn một tên lửa đạn đạo sau khi nó được phóng, Ukraine muốn tìm cách phát hiện và tấn công bệ phóng từ trước.

Đây là lí do Mykhailo Fedorov cho rằng việc được phép sử dụng Starlink theo cách này “có thể là yếu tố thay đổi cuộc chơi” với Ukraine.

Ngày 6/8, Mykhailo Fedorov cho biết ông vẫn đang liên lạc và đàm phán với Elon Musk về khả năng sử dụng Starlink để hỗ trợ đối phó các hệ thống tên lửa đạn đạo của Nga. Ông cho biết hai bên vừa trao đổi vài ngày trước đó, nhưng thừa nhận đây vẫn là một vấn đề khó và chưa đạt được kết quả mà Ukraine mong muốn.

Với Ukraine, vấn đề không chỉ nằm ở việc có Starlink, mà còn ở phạm vi những hoạt động mà SpaceX cho phép mạng Internet vệ tinh này hỗ trợ.

Trong cùng cuộc phỏng vấn với CBS News, Mykhailo Fedorov cho biết Ukraine có thể sử dụng tên lửa đạn đạo do nước này tự phát triển để tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga trong vòng 3 - 6 tháng.

Mykhailo Fedorov cho rằng chương trình tên lửa đạn đạo của Ukraine đã được đẩy nhanh trong thời gian ông giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng và kì vọng Ukraine có thể thực hiện vụ phóng tên lửa đạn đạo đầu tiên vào Nga trước cuối năm 2026. Ông nhấn mạnh Ukraine phải vượt qua Nga trong từng “chu kì công nghệ”, từ drone đến tên lửa và các hệ thống vũ khí mới.

Tuy nhiên, Starlink không phải là vũ khí chống tên lửa đạn đạo. Mạng vệ tinh này chủ yếu cung cấp đường truyền dữ liệu, giúp duy trì liên lạc giữa người điều khiển và drone, truyền hình ảnh, tọa độ và các thông tin cần thiết trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Để phát hiện và tiêu diệt một bệ phóng tên lửa, Ukraine vẫn cần nhiều thành phần khác như tình báo, vệ tinh, cảm biến, drone tầm xa, vũ khí tấn công và hệ thống chỉ huy.

Quyền lực đặc biệt của Elon Musk

Điểm đáng chú ý là một hạ tầng có ý nghĩa chiến lược với Ukraine lại do SpaceX kiểm soát. Vì thế, quyết định từ Elon Musk có thể tác động trực tiếp đến năng lực liên lạc và tác chiến của nước này.

Mykhailo Fedorov từng là một trong những người đầu tiên công khai kêu gọi Elon Musk kích hoạt Starlink tại Ukraine sau khi Nga mở cuộc chiến toàn diện năm 2022.

Elon Musk đã đáp ứng lời kêu gọi này và Starlink nhanh chóng trở thành một phần quan trọng của hệ thống liên lạc Ukraine.

Đến năm 2026, Mykhailo Fedorov lại trực tiếp làm việc với SpaceX để chặn việc Nga sử dụng Starlink trên drone. Theo Reuters, một trong những đóng góp đáng chú ý của Mykhailo Fedorov trong lĩnh vực quốc phòng công nghệ là giúp Ukraine duy trì quyền sử dụng Starlink, đồng thời phối hợp ngăn Nga sử dụng trái phép mạng vệ tinh này.

Chính vì vậy, việc Mykhailo Fedorov nói rằng Elon Musk là nhân vật công nghệ và doanh nhân quan trọng nhất với Ukraine không đơn thuần là một lời khen, mà phản ánh thực tế mới của chiến tranh: SpaceX có thể kiểm soát hạ tầng công nghệ mà một quốc gia đang sử dụng cho các hoạt động có ý nghĩa sống còn.

Điều này cũng đặt ra câu hỏi về mức độ phụ thuộc của quân đội vào các doanh nghiệp công nghệ. Khi Starlink hoạt động, Ukraine có một lợi thế lớn. Song nếu dịch vụ bị hạn chế, thay đổi điều kiện sử dụng hoặc gặp sự cố, tác động có thể lan trực tiếp tới chiến trường.

Vì thế, Ukraine đang tìm kiếm các phương án thay thế. Eutelsat/OneWeb đã cung cấp dịch vụ vệ tinh cho Ukraine và châu Âu cũng thúc đẩy các hệ thống vệ tinh riêng nhằm giảm sự phụ thuộc vào Starlink.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cách chức Mykhailo Fedorov vào giữa tháng 7, trong bối cảnh xuất hiện thông tin về bất đồng giữa ông và Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrskyi. Quyết định này đã khiến hàng nghìn người xuống đường biểu tình tại nhiều nơi ở Ukraine.

Ngày 16/8, hàng nghìn người tiếp tục tập trung tại Kyiv, tuần hành và kêu gọi Tổng thống Zelensky phục chức Bộ trưởng Quốc phòng cho Mykhailo Fedorov.

Trong cuộc phỏng vấn với CBS News, khi được hỏi về nguyên nhân bị cách chức, Mykhailo Fedorov không muốn đi sâu vào chi tiết. Ông chỉ nhấn mạnh rằng, bất kể lí do là gì, điều quan trọng nhất là Ukraine vẫn phải tiếp tục chiến đấu.

Nói về những cuộc biểu tình ủng hộ mình, Mykhailo Fedorov cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy người dân Ukraine vẫn kiên định với các giá trị dân chủ và quyền tự do mà đất nước đang chiến đấu để bảo vệ.

Mykhailo Fedorov cũng không loại trừ khả năng trở lại chính trường hoặc chính phủ trong tương lai. “Chúng ta sẽ sớm biết thôi”, Mykhailo Fedorov nói, đồng thời khẳng định dù ở vị trí nào, mọi nỗ lực của ông vẫn sẽ tập trung vào mục tiêu chấm dứt chiến tranh và góp phần tái thiết Ukraine.