Nuôi cá thâm canh trong bể: Bí quyết giúp nông dân Hà Nội tăng năng suất gấp 4 lần
Trước áp lực phải nâng cao năng suất, đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường, mô hình nuôi cá thâm canh trong bể theo hướng VietGAP đang mở ra một hướng đi mới cho ngành thủy sản. Tại xã Phú Xuyên (Hà Nội), một hộ nông dân đã chứng minh hiệu quả vượt trội của phương pháp này khi sản lượng tăng từ 15 tấn lên tới 60 tấn mỗi năm, chỉ trên cùng một diện tích ao nuôi.
Nông nghiệp thông minh đang đặt ra những yêu cầu ngày càng khắt khe, đó là năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn, an toàn hơn, giá thành thấp hơn và đặc biệt phải hướng tới sản xuất bền vững, thân thiện với môi trường. Trong bối cảnh đó, nuôi cá thâm canh theo tiêu chuẩn VietGAP đang được xem là một trong những giải pháp kỹ thuật cao đáp ứng đồng thời các tiêu chí này.
Khác với phương pháp nuôi ao truyền thống hay bán thâm canh, mô hình này đòi hỏi quy trình kỹ thuật chặt chẽ. Từ việc sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý môi trường, kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng nước, lắp đặt hệ thống sục khí và quạt nước liên tục, đến việc lựa chọn con giống chất lượng cao ngay từ đầu. Nhờ đó, mô hình không chỉ giúp kiểm soát tốt dịch bệnh mà còn giảm thiểu đáng kể nguy cơ ô nhiễm môi trường nước.
Theo đánh giá từ thực tế triển khai, phương pháp này có thể giúp cá tăng trọng nhanh hơn, nâng năng suất lên gấp 2,5 đến 3 lần so với cách nuôi cũ. Các đối tượng nuôi phổ biến gồm cá rô phi, cá trắm, cá chép, cá điêu hồng. Sản phẩm làm ra không chỉ đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm mà còn dễ dàng liên kết với các kênh tiêu thụ, mở ra đầu ra bền vững hơn cho người nuôi.
Từ 15 tấn lên 60 tấn mỗi năm nhờ cách nuôi cá thâm canh thông minh
Một trong những mô hình tiêu biểu đang được nhắc đến là trang trại của ông Lại Văn Thơm tại xã Phú Xuyên, Hà Nội. Gia đình ông đã mạnh dạn đầu tư xây dựng ba bể nuôi bài bản, được thiết kế với hệ thống tạo dòng chảy tuần hoàn và hệ thống hút chất thải đáy hoạt động ba lần mỗi ngày.
Chia sẻ về sự khác biệt so với cách nuôi cũ, ông Thơm cho biết: "Ngày xưa nuôi ở đây thì một năm, cái ao này tôi nuôi được khoảng 15 tấn. Nhưng bây giờ tôi có thể nuôi lên được khoảng 50 đến 60 tấn một năm". Đây là mức tăng trưởng ấn tượng, gấp 3-4 lần so với trước, cho thấy tiềm năng rõ rệt của mô hình khi được áp dụng đúng kỹ thuật.
Theo ông Thơm, ưu điểm lớn nhất của phương pháp này nằm ở khả năng kiểm soát môi trường nước. "Về môi trường, mình quản lý được nước thì mình sẽ nuôi được năng suất cao. Về quản lý dịch bệnh thì dễ hơn ngày xưa, vì thực tế cá nó tập trung ở một chỗ, tôi chỉ xử lý trong bể là chính", ông nói thêm.
Định kỳ mỗi tháng hai lần, ông xử lý môi trường nước bằng chế phẩm sinh học để đảm bảo chất lượng nước luôn ở mức ổn định, gần như trở lại trạng thái bình thường sau mỗi lần xử lý.
Nhờ nuôi trong bể với diện tích chăm sóc thu gọn, việc theo dõi sức khỏe đàn cá cũng trở nên thuận lợi hơn nhiều. Ông Thơm cho biết: "Hàng ngày mình cho cá ăn, mình theo dõi rất chặt chẽ, phát hiện bệnh rất sớm, từ đó xử lý sớm rất hiệu quả. Cá trong bể nên khi đưa thuốc vào thức ăn, cá ăn được và hấp thụ được thuốc, việc xử lý vì thế cũng đơn giản hơn nhiều so với nuôi ở ao đất”.
Quản lý môi trường nước - yếu tố quyết định thành công
Trao đổi với báo chí, kỹ sư Nguyễn Hồng Sơn, Hội Thủy sản Việt Nam, nhận định đây là một phương pháp nuôi còn khá mới tại Việt Nam. Để đạt hiệu quả kinh tế cao, người nuôi bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp kỹ thuật.
"Một khi nuôi theo phương pháp này, đồng nghĩa với việc phải đẩy mật độ nuôi lên rất cao. Chính vì vậy, việc xử lý môi trường nước bằng các chế phẩm sinh học cũng như siphon đáy (tức hút chất thải thường xuyên - PV) thì mới đảm bảo môi trường để nuôi cá theo hướng thâm canh cao như thế này", ông Sơn phân tích.
Theo ông Sơn, khi mật độ nuôi lớn và cho ăn tập trung, lượng chất thải của cá cũng tăng lên đáng kể. Do đó, ngoài chỉ số oxy hòa tan, tất cả các chỉ số môi trường khác như nitơ, CO2 đều phải được kiểm soát chặt chẽ.
Hệ thống hút đáy (siphon) hiện chỉ giải quyết được khoảng 50% lượng chất thải, phần còn lại vẫn hòa tan trong ao. Vì vậy, các hộ nuôi cần định kỳ hàng tuần sử dụng chế phẩm sinh học, đặc biệt là nhóm vi khuẩn có lợi Bacillus, ủ cùng mật rỉ đường để cho ao. Cách làm này vừa cung cấp dinh dưỡng cho cá, vừa đào thải các chất có hại, giúp môi trường ao nuôi bền vững và đảm bảo an toàn.
Một điểm cộng khác của mô hình, theo ông Thơm, là chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt. Nhờ môi trường nuôi ổn định, cá luôn vận động nên thịt chắc, hạn chế mùi bùn. Đặc biệt, đây cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao giá trị thương phẩm và thuận lợi hơn khi liên kết tiêu thụ ra thị trường.
Với hàng trăm nghìn ha mặt nước có tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên cả nước, cùng những ưu điểm như năng suất cao, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, hệ số sử dụng thức ăn thấp và gần như không gây ô nhiễm môi trường, mô hình nuôi cá thâm canh trong bể được kỳ vọng sẽ là hướng đi mới mà ngành nông nghiệp nhiều địa phương sẽ tiếp tục nghiên cứu, triển khai và mở rộng trong thời gian tới.
Để triển khai mô hình đạt hiệu quả, các chuyên gia khuyến cáo một số điều kiện kỹ thuật cần đảm bảo các yếu tố sau: diện tích ao nuôi tối thiểu 5.000 m² với độ sâu tối thiểu 2 m; kích thước bể rộng 5 m, dài 24-25 m, sâu 2 m; lưu tốc dòng chảy đạt 3-5 m/giây; có lưới chắn để thu gom chất thải cuối bể; đảm bảo nguồn điện liên tục 24/24; mật độ nuôi từ 50 đến 100 con/m³ nước; cho cá ăn 3-4 lần mỗi ngày kết hợp xử lý môi trường bằng chế phẩm sinh học định kỳ.
