Tin vũ khí hôm nay 4.3: Mỹ vô hiệu hóa hệ thống phòng không Iran trong tích tắc

Mỹ vô hiệu hóa hệ thống phòng không Iran Tor-M1 trong tích tắc

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 2.3 công bố đoạn video ghi lại một đòn không kích chính xác nhằm vào mục tiêu quân sự Iran, trong đó xuất hiện hình ảnh một tổ hợp phòng không tầm ngắn được cho là Tor-M1 do Nga sản xuất. Theo mô tả của CENTCOM, đây là một phần của chiến dịch Epic Fury - chiến dịch quy mô lớn nhằm vào mạng lưới chỉ huy, tên lửa và phòng không của Iran sau loạt vụ tấn công bằng tên lửa và UAV nhằm vào lực lượng Mỹ và đồng minh trong khu vực.

Đoạn video cho thấy một phương tiện bánh xích tích hợp radar bị đánh trúng chỉ ít giây sau khi khai hỏa, gợi ý đây là một hệ thống phòng không đang hoạt động. Dù giới chức Mỹ chưa xác nhận chính thức biến thể cụ thể, các phân tích nguồn mở nhận định mục tiêu nhiều khả năng là Tor-M1 trong biên chế Iran. Iran ký hợp đồng mua 29 tổ hợp Tor-M1 từ Nga vào cuối năm 2005, nhận bàn giao trong giai đoạn 2006 -2007 cùng hơn 700 tên lửa. Đây là hệ thống phòng không tầm ngắn cơ động, được thiết kế để bảo vệ các cơ sở trọng yếu như căn cứ tên lửa, trung tâm chỉ huy và cơ sở hạt nhân trước các cuộc tấn công đường không.

Tor-M1 là phương tiện nặng khoảng 34 tấn, tích hợp radar trinh sát, radar điều khiển hỏa lực và 8 ống phóng tên lửa 9M330/9M331 trên cùng một khung gầm. Hệ thống có thể phát hiện, bám bắt và tiêu diệt mục tiêu trong phạm vi 12 - 15km, độ cao tối đa khoảng 6km, với tốc độ đánh chặn trên Mach 2. Nó được tối ưu để chống máy bay, trực thăng, bom dẫn đường, tên lửa hành trình và UAV – tức đúng những loại vũ khí Mỹ thường sử dụng trong các chiến dịch chế áp phòng không. Trong cấu trúc phòng thủ nhiều tầng của Iran, Tor-M1 đóng vai trò bảo vệ cự ly gần, nằm dưới các hệ thống tầm xa hơn như S-200, S-300 hay Bavar-373.

Trong một chiến dịch kéo dài, mỗi hệ thống Tor bị loại khỏi vòng chiến sẽ giảm khả năng đánh chặn UAV, bom lượn và tên lửa hành trình - những phương tiện chủ lực trong chiến lược tấn công chính xác của Mỹ. Đối với phi công và kíp điều khiển vũ khí Mỹ, điều đó đồng nghĩa với mức rủi ro thấp hơn và khả năng duy trì hiện diện trên mục tiêu lâu hơn.

Ở cấp độ chiến lược, tác động còn lớn hơn. Với chỉ 29 bệ phóng ban đầu và không có bằng chứng về việc bổ sung Tor-M2 mới, mỗi tổ hợp bị phá hủy đều là tổn thất đáng kể đối với Iran. Dù CENTCOM chưa xác nhận chính thức biến thể cụ thể của mục tiêu bị phá hủy, xu hướng chung đã rõ: Mỹ đang có chủ đích bóc tách từng lớp trong mạng lưới phòng không Iran nhằm giảm thiểu đe dọa từ tên lửa đạn đạo và UAV. Trong giai đoạn tác chiến tiêu hao kéo dài, mỗi tổ hợp Tor-M1 bị loại khỏi biên chế sẽ làm suy yếu đáng kể khả năng phòng thủ của Iran, đồng thời củng cố ưu thế trên không của Mỹ và đồng minh trong khu vực.

Trung Quốc tăng tốc cuộc đua tàu ngầm ở Thái Bình Dương

Theo Army Recognition, hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Trung Quốc có thể đang chuẩn bị hạ thủy tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân Type 095 (còn gọi là Type 09V) tại xưởng đóng tàu Huludao, tỉnh Liêu Ninh. Theo phân tích công khai từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), ảnh chụp ngày 9.2cho thấy một thân tàu mới đã được di chuyển vào khu vực hạ thủy tại Bohai Shipbuilding Heavy Industry Corporation, nơi Trung Quốc tập trung đóng các tàu ngầm hạt nhân.

Type 095 được đánh giá là thế hệ tàu ngầm tấn công hạt nhân mới, nhằm tăng cường năng lực tác chiến dưới biển của Hải quân Trung Quốc tại Tây Thái Bình Dương, đặc biệt trong các kịch bản liên quan đến eo biển Đài Loan. Việc xuất hiện lớp tàu này diễn ra trong giai đoạn Trung Quốc duy trì nhịp độ đóng tàu ngầm hạt nhân ổn định trong những năm gần đây. Giai đoạn 2021 - 2025, Trung Quốc được cho là đã hạ thủy 10 tàu ngầm hạt nhân với tổng lượng choán nước khoảng 79.000 tấn. Trong cùng thời gian, Mỹ đưa vào biên chế 7 tàu với tổng lượng choán nước khoảng 55.000 tấn. Từ năm 2024 - 2025, Trung Quốc được nhận định đạt nhịp độ sản xuất “1+2” mỗi năm (một tàu mang tên lửa đạn đạo và hai tàu tấn công), tương đương mục tiêu mà Hải quân Mỹ đặt ra cho năm 2028.

Cơ sở Huludao cũng được mở rộng đáng kể. Hai nhà lắp ráp chính có tổng cộng 20 vị trí lắp ráp thân tàu, cho phép sản xuất đồng thời nhiều tàu ngầm hạt nhân. Điều này phản ánh sự đầu tư dài hạn vào năng lực công nghiệp đóng tàu ngầm chiến lược của Trung Quốc. Type 095 được ước tính dài khoảng 110 - 115m, rộng 12 - 13m, lượng giãn nước khi lặn khoảng 9.000 -10.000 tấn, lớn hơn lớp Type 093 trước đó. Thiết kế mới bao gồm đuôi chữ X thay cho cấu hình chữ thập truyền thống, giúp cải thiện khả năng cơ động. Phân tích hình ảnh cũng cho thấy khả năng sử dụng động cơ pump-jet, vốn giúp giảm tiếng ồn so với chân vịt truyền thống.

Một khoang phía sau tháp chỉ huy được cho là dành cho hệ thống phóng thẳng đứng (VLS), có thể chứa khoảng 18 ống phóng tên lửa hành trình chống hạm hoặc tấn công mặt đất như YJ-18. Nếu được xác nhận, điều này sẽ mở rộng đáng kể năng lực tấn công tầm xa của tàu ngầm Trung Quốc. Khác với tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo (SSBN) thuộc bộ ba răn đe hạt nhân, Type 095 được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ tấn công thông thường chống hạm và tấn công mục tiêu trên đất liền. Trong môi trường tác chiến hiện đại, tàu ngầm mang tên lửa hành trình có thể tiếp cận gần mục tiêu hơn so với tàu mặt nước, đồng thời duy trì mức độ sống sót cao hơn.

Hiện Trung Quốc vận hành khoảng 12 tàu ngầm hạt nhân (6 tàu mang tên lửa đạn đạo và 6 tàu tấn công), bên cạnh khoảng 46 tàu ngầm thông thường. Trong khi đó, Hải quân Mỹ có 65 tàu ngầm, gồm 14 tàu mang tên lửa đạn đạo và 51 tàu tấn công hoặc mang tên lửa hành trình. Tuy nhiên, tốc độ sản xuất lớp Virginia của Mỹ những năm gần đây đạt trung bình khoảng 1,2 - 1,3 tàu/năm, thấp hơn mục tiêu 2 tàu/năm, và một phần đội tàu phải luân phiên bảo trì.

Hy Lạp điều tàu hộ vệ FDI và F-16 bảo vệ Cyprus trước UAV, tên lửa Iran

Hy Lạp đã điều động hai tàu hộ vệ tuyến đầu cùng hai tiêm kích F-16 Block 52+ tới Cyprus nhằm thiết lập thế trận phòng thủ nhiều lớp trên không và trên biển, trong bối cảnh nguy cơ từ UAV và tên lửa gia tăng tại Đông Địa Trung Hải. Động thái này đưa các hệ thống radar, tác chiến điện tử và năng lực đánh chặn của Athens đến gần hơn với các hướng tiếp cận phía tây hòn đảo, nơi những cảnh báo và sự cố gần đây cho thấy rủi ro có thể leo thang nhanh chóng.

Bối cảnh triển khai gắn với căng thẳng khu vực gia tăng sau các diễn biến quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran, cùng sự xuất hiện ngày càng dày của UAV tấn công tầm xa. Cyprus nằm trong tầm hoạt động của nhiều quỹ đạo tên lửa hành trình và UAV từ Trung Đông, khiến thời gian cảnh báo có thể bị rút ngắn, đặc biệt với các mục tiêu bay thấp, tiết diện phản xạ radar nhỏ.

Tàu hộ vệ FDI HN Kimon - lớp tàu mới nhất của Hải quân Hy Lạp - đóng vai trò nút phòng không chủ lực. Tàu được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) có khả năng theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu trên không và mặt biển, cùng hệ thống quản lý tác chiến phục vụ tác chiến mạng lưới. Bệ phóng thẳng đứng của tàu mang tên lửa phòng không họ Aster, cho phép duy trì năng lực đánh chặn trước máy bay và tên lửa tốc độ cao.

Bên cạnh đó, tàu lớp Hydra Psara bổ sung khả năng phòng thủ tầm gần và hộ tống đa nhiệm. Với pháo hạm 127mm, hệ thống CIWS Phalanx, tên lửa chống hạm Harpoon và 16 ống phóng Sea Sparrow, Psara có thể đảm nhiệm phòng không khu vực gần, chống hạm và chống ngầm. Đáng chú ý, tàu tích hợp hệ thống chống UAV CENTAUR do Hy Lạp phát triển, kết hợp phát hiện thụ động và gây nhiễu chủ động để vô hiệu hóa UAV trước khi phải sử dụng tên lửa đánh chặn.

Hai tiêm kích F-16 Block 52+ của Không quân Hy Lạp mang lại yếu tố cơ động và phản ứng nhanh. Được trang bị radar hiện đại, hệ thống ngắm bắn tiên tiến và thùng dầu phụ thân (CFT), các máy bay này có thể duy trì tuần tra chiến đấu trên không (CAP), đánh chặn mục tiêu khả nghi và phối hợp với cảm biến trên tàu để tạo mạng lưới phòng không phân tán.

Sự kết hợp giữa radar hạm tàu và khả năng đánh chặn của tiêm kích giúp mở rộng vùng phòng thủ vượt ra ngoài đường chân trời radar trên biển, cải thiện thời gian phản ứng trước mục tiêu bay thấp hoặc xuất hiện đột ngột. Việc triển khai không chỉ mang ý nghĩa phòng thủ trước nguy cơ cụ thể, mà còn thể hiện quan điểm của Hy Lạp coi không gian an ninh quanh Cyprus là một phần trong chu vi tác chiến cần được bảo vệ chủ động. Đồng thời, động thái này cũng góp phần củng cố sườn đông nam của NATO trong bối cảnh bất ổn khu vực.