Việt Nam bỏ xa Thái Lan trong ngành bán dẫn: Khoảng cách ngày càng khó thu hẹp
Theo một nghiên cứu của Thái Lan, Việt Nam đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất bán dẫn hàng đầu ASEAN, thu hút lượng vốn đầu tư gấp 10 lần nước này.
Việt Nam tiến nhanh gấp đôi Thái Lan
Theo Kasikorn Research, viện nghiên cứu thuộc Ngân hàng Kasikorn (KBank), một trong bốn ngân hàng lớn nhất Thái Lan, Việt Nam đã thu hút được hơn 2,5 tỉ USD đầu tư vào lĩnh vực đóng gói và kiểm thử chip tiên tiến trong 3–4 năm qua. Trong cùng khoảng thời gian, Thái Lan chỉ thu hút được khoảng 200 triệu USD.
Khoản đầu tư này đã giúp Việt Nam vượt qua giai đoạn lắp ráp điện tử đơn thuần, tiến vào sản xuất bán dẫn có giá trị gia tăng cao hơn.
Kasikorn Research cho biết giá trị xuất khẩu bán dẫn của Việt Nam năm 2025 lớn hơn gấp đôi so với Thái Lan. Giá xuất khẩu bình quân của Việt Nam đạt 0,94 USD/chip, cao hơn khoảng 40% so với mức 0,67 USD/chip của Thái Lan, phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt sang các sản phẩm có giá trị cao hơn.
Cơ cấu này cho thấy Việt Nam đã chú trọng phân khúc chip vi xử lý và điều khiển có giá trị cao. Trong khi đó, Thái Lan vẫn tập trung vào phân khúc trung bình với chip ô tô và quản lý nguồn.
Việt Nam đang leo lên chuỗi giá trị bán dẫn
Bậc thang đầu tiên của ngành bán dẫn ở Việt Nam bắt đầu từ thập niên 2000, khi Việt Nam còn là cái tên xa lạ trên bản đồ bán dẫn thế giới. Năm 2006, Intel quyết định đặt nhà máy đóng gói và kiểm thử chip tại Khu Công nghệ cao Sài Gòn. Với vốn ban đầu 1 tỉ USD, đây là khoản đầu tư sản xuất công nghệ cao lớn nhất Việt Nam lúc bấy giờ. Quyết định của Intel được đưa ra vào thời điểm phần lớn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) bán dẫn trong khu vực vẫn chảy về Malaysia và Thái Lan.
Năm 2023, Amkor Technology, nhà cung cấp dịch vụ đóng gói chip hàng đầu thế giới, đưa vào vận hành nhà máy đóng gói và kiểm thử chip trị giá 1,6 tỉ USD tại Bắc Ninh. Cơ sở đóng gói lớn nhất thế giới này của Amkor chuyên đóng gói, kiểm thử chip AI, 5G và xe hơi.
Không dừng lại ở đó, bậc thang thứ hai là thiết kế cũng tăng tốc rõ rệt. Tập đoàn Samsung xây trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) tại Hà Nội. Synopsys và Marvell lần lượt mở trung tâm R&D tại TP.HCM, tận dụng đội ngũ kỹ sư trẻ có nền tảng toán học và kỹ thuật. Các trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM và Đại học FPT đã mở chuyên ngành thiết kế vi mạch, nhiều chương trình hợp tác với Synopsys và Cadence để sinh viên được thực hành trên công cụ EDA tiêu chuẩn công nghiệp.
Kasikorn Research nhận định Việt Nam vẫn ở giai đoạn đầu của quá trình tiến lên trong chuỗi giá trị bán dẫn, với phần lớn đầu tư tập trung vào đóng gói và kiểm thử, trong khi thiết kế chip không sản xuất mới bắt đầu hình thành. Việt Nam được đánh giá là chưa thu hút được các dự án sản xuất bán dẫn lớn do yêu cầu rất cao về vốn, công nghệ và nhân lực.
Tuy nhiên, nghiên cứu đã không cập nhật một loạt nước đi chiến lược của Việt Nam. Tháng 1/2026, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đã khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam tại Hà Nội, bắt đầu với tiến trình 32nm và đặt mục tiêu sản xuất thử cuối năm 2027. Đây là nhiệm vụ do Bộ Quốc phòng giao theo Nghị quyết của Chính phủ, một tín hiệu cho thấy bán dẫn đã được nâng lên thành vấn đề trọng điểm an ninh quốc gia.
Đến tháng 6/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục khai trương Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ Sản xuất thử Chip Bán dẫn. Trong giai đoạn 2026–2027, Chính phủ sẽ hỗ trợ toàn bộ chi phí sản xuất thử chip cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
UNCTAD: Việt Nam là tâm điểm FDI điện tử – bán dẫn mới
Báo cáo World Investment Report 2026 của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) công bố tháng 7 đã cung cấp thêm góc nhìn toàn cảnh, củng cố kết luận của Kasikorn Research. Theo UNCTAD, Việt Nam đứng thứ 19 trong top 20 nền kinh tế nhận FDI nhiều nhất thế giới năm 2025, với vốn FDI lũy kế đạt gần 270 tỉ USD.
Điện tử và bán dẫn là trụ cột dẫn dắt dòng tiền. Dự án bán dẫn 4,5 tỉ USD của Amkor Technology lọt vào danh sách tốp 10 dự án đầu tư mới lớn nhất châu Á năm 2025, xếp thứ 6 toàn khu vực. So sánh giai đoạn 2015 – 2019 với 2021 – 2025, thị phần của Việt Nam trong tổng vốn đầu tư mới toàn cầu vào ngành công nghệ thông tin và điện tử đã tăng lên 24%. Ngành điện tử chiếm tới 42% tổng vốn đầu tư mới vào sản xuất tại Việt Nam giai đoạn này, cao nhất Đông Nam Á, so với chỉ 11% của Thái Lan.
Đáng chú ý, Việt Nam lần đầu tiên nằm trong top 5 điểm đến của cả ba dòng vốn lớn nhất châu Á, gồm Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản. Điều này phản ánh vị thế của Việt Nam trong chiến lược “Trung Quốc + 1” của khu vực.
UNCTAD cũng ghi nhận tỉ trọng của nhóm ngành công nghệ chiến lược (bán dẫn, hạ tầng AI, khoáng sản thiết yếu, công nghệ sạch) trong tổng vốn FDI đầu tư mới toàn cầu đã tăng từ 16% lên 44% trong giai đoạn 2020 – 2025. Dòng vốn FDI không còn chạy theo chi phí và hiệu quả như trước, mà đi theo tính toán chiến lược và chính sách công nghiệp của quốc gia. Đây chính là lý do sự ổn định và quyết tâm chính trị trở thành những yếu tố quyết định.
Quan trọng hơn, Việt Nam đang hưởng lợi từ một cơ hội địa chính trị mà Thái Lan không nắm bắt được. Cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung Quốc đã đẩy Việt Nam vào vị trí đối tác chiến lược tự nhiên của Mỹ trong chuỗi cung ứng bán dẫn, đúng thời điểm thế giới tìm kiếm giải pháp "Trung Quốc + 1." Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – Mỹ là một cửa quan trọng “khai thông” cho dòng vốn bán dẫn.
Thái Lan khuyến nghị gì cho chính mình?
Điều đáng chú ý nhất trong báo cáo của Kasikorn Research không phải là những con số, mà là quan điểm của chính viện nghiên cứu. Lời khuyến nghị được đưa ra là Thái Lan không nên cạnh tranh trực diện với Việt Nam.
Kasikorn Research đề xuất Thái Lan nên tập trung củng cố vị thế trong các lĩnh vực chip xe hơi, bán dẫn công suất và thiết kế chip, thay vì cạnh tranh về phát triển và sản xuất.
Báo cáo kêu gọi chính phủ Thái Lan nên áp dụng chiến lược chủ động để thu hút các công ty bán dẫn hàng đầu, điều chỉnh ưu đãi đầu tư phù hợp, phát triển lực lượng lao động có kỹ năng, tăng cường hợp tác giữa ngành công nghiệp — trường đại học — khu vực công, và thành lập trung tâm thiết kế chip quốc gia nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.
Thái Lan đã công bố chiến lược bán dẫn "Made-in-Thailand Chips" với mục tiêu thu hút 2,5 nghìn tỉ baht (khoảng 70 tỉ USD) trong giai đoạn từ 2026–2050, đào tạo 230.000 lao động trong ngành bán dẫn, và xây dựng hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh.
Tuy nhiên, đến giữa năm 2026, chiến lược này vẫn đang ở mức độ thành lập uỷ ban chính sách. Trong khi đó, Việt Nam đã khởi công nhà máy sản xuất chip và khai trương trung tâm hỗ trợ sản xuất nguyên mẫu chip.
